De retorische drieslag ‘Pathos – pathos – pathos’

dreamstime_xl_57192469Donald Trump heeft de Republikeinse voorverkiezingen in de VS gewonnen. Zijn winst heeft hij echter niet behaald door Aristoteles’ bekende retorische drieslag van Logos –Ethos – Pathos (argumenten – reputatie – gevoel), maar geheel en al door hard op de gevoels-trom te slaan. Pathos – Pathos – Pathos lijkt tegenwoordig de nieuwe retorische succes formule.
En niet alleen voor Trump. Zo heeft de democratische kandidaat Hillary Clinton alleen maar last van haar normaal gesproken indrukwekkende reputatie (ethos). Het feit dat ze Secretary of State en First Lady is geweest lijkt alleen maar in haar nadeel te werken. Tegenkandidaat Bernie Sanders verwijt haar – en de hele heersende politieke klasse – de oren teveel te laten hangen naar de rijkste 1%. Zij hebben de politici in hun zak door hun exorbitant hoge donaties aan kandidaten; alle kandidaten zijn afhankelijk van een kleine groep allerrijksten in Amerika, behalve biljonair Trump die zelf rijk is, en Sanders die door talloze kleine donaties inmiddels meer geld heeft opgehaald dat Clinton met haar Super-PACs.

In de steek gelaten
Sanders argumenten zijn behoorlijk  overtuigend en de logos speelt hier dus zeker een rol, maar wel steeds ten dienste van de pathos. Sanders versterkt – net als Trump – vooral het gevoel van de kiezers in de steek gelaten te zijn door de politieke elite. Studieschulden lopen op tot honderdduizenden dollars terwijl bankiers nog steeds hun bonussen opstrijken. Het wegennet is slechter dan in menig ontwikkelingsland en de Amerikaanse droom is voor steeds meer mensen een onbereikbare utopie. Dat is het gevoel dat overheerst in de Amerikaanse voorverkiezingen, zowel bij de Republikeinen als bij de Democraten.
Het maakt daarbij niet uit of je goede argumenten hebt (Sanders) of liegt dat het gedrukt staat (Trump); bovenal is aan de hand dat de uitleg (logos) van de huidige politieke elite – van wat er allemaal wél is bereikt, dat er zo goed mogelijk op de crisis is gereageerd en dat de ‘internationalisering’ nu eenmaal de handen bindt – die uitleg volstaat niet meer. De bestaande argumenten zijn uitgewerkt en een nieuwe overtuigende onderbouwing van de politieke status quo is nog niet voor handen. Zolang er nog geen nieuwe politiek en nieuwe politieke elite is die door de meerderheid van de bevolking logisch en acceptabel gevonden wordt, zal de pathos nog wel eventjes de boventoon voeren.

Fact checken
Voor een deel is dit inherent aan de democratie, zoals Sjaak Koenis in het bericht Boze burgers en de democratie uiteenzet. Niets om je druk over te maken dus? Toch wel. Verontrustend vind ik dat  Donald Trump laat zien dat de mensen het helemaal niet erg vinden om aantoonbaar voorgelogen te worden. Al worden er nog zoveel uitspraken van hem onderuitgehaald als ‘feitelijk onwaar’ het schaadt hem niet. Hij heeft zelfs de brutaliteit om bij een aantoonbaar onware uitspraak te zeggen dat men deze uitspraak mag ‘fact checken’. Het interesseert hem niet, want het beeld dát hij dit zegt bereikt veel meer mensen dan de fact check waaruit blijkt dat hij liegt. Of hij hier ook op de langere termijn mee wegkomt, moet nog blijken. Ik blijf toch hopen op een beetje gezond verstand. Of dat een kans krijgt in deze sfeer, is echter te betwijfelen. De rest van de campagne belooft niet erg verheffend te worden, maar vooral veel spektakel te bieden. En als dat dan toch zo is, kunnen we er net zo goed van genieten. Want Oh wat is het spannend, dit WK voor presidenten, en dat nog een half jaar lang! /  © Carola Schoor 2016

2 reacties op “De retorische drieslag ‘Pathos – pathos – pathos’

Reacties zijn gesloten.