Metaforische schepen blijven bestaan

vvd houdt koersHet is weer verkiezingstijd en het is interessacolijnnt om te kijken naar de metaforen die de  partijen gebruiken. De VVD kiest voor een klassieker:  “De VVD houdt koers”. De partij treedt hiermee in de voetsporen van tal van partijen: Colijn liet zich al op verkiezingsaffiches afbeelden als stuurman (in zuidwester), en ook Rita Verdonk poseerde achter het stuurwiel. Bij de VVD echter geen Rutte aan de helm van het staatsschip, het affiche blijft vrij abstract – misschien omdat het beeld van Rita Verdonk achter het stuurwiel nog te vers in ons geheugen ligt. En natuurlijk is het afbeelden van de landelijke voorman bij provinciale staten verkiezingen ook niet heel opportuun, al hebben deze verkiezingen nog zoveel landelijke impact.

Rita Verdonk als stuurvrouwZeevaart
Ondanks de abstracte opmaak roept de koers van de VVD toch ook associaties op met het metaforische domein van de zeevaart. Het doel van het koersvaste VVD-beleid is volgens de VVD-site dat: “u de ruimte heeft om te bouwen aan uw leven”. Dit roept de associatie op met ontdekkingsreizigers die nieuw land zoeken waar nog ruimte is, of aan de emigratie van landgenoten die Nederland te beperkt vinden. En dat doet dan weer denken aan de VOC-mentaliteit van het CDA, alleen had dat juist niet te maken met doelgericht koers houden, maar met de koers loslaten en risico’s durven nemen om nieuwe dingen VVD koersvast naar de kelderte ontdekken, zonder vooropgezet plan. Want koersvast is ook weer niet altijd een positieve eigenschap, zoals het bijgaande commentaar van GeenStijl laat zien. Hierin vaart het koersvaste VVD-schip als een Titanic recht op een onder water verborgen ijsberg af. De VVD houdt koers naar de kelder. Tja, op een moment dat er van alles misgaat in de partij (sjoemelende bestuurders, aftredende bewindslieden) is koersvastheid inderdaad geen pré, dan is juist  wendbaarheid geboden.

Mammoettanker
Een andere bekende variant van het ‘schip van staat’  dat te weinig wendbaar is, komt van de Partij van de Arbeid. Toen Joop Den Uyl tijdens een van zijn ministerschappen het verwijt kreeg dat hij teveel dezelfde koers voer als zijn voorgangers, was zijn repliek dat de marges nu eenmaal smal zijn. Een mammoettanker is nu eenmaal moeilijk wendbaar, maar als je de koers slechts met een enkele graad weet te verleggen, dan zal dat op korte termijn niet opvallen, maar op lange termijn kom je echter op een heel ander continent aan (ik heb bron van dit citaat helaas (nog) niet kunnen traceren; een kanttekening is dus op zijn plaats, ik heb dit niet kunnen checken).
De mammoettanker is op zichzelf overigens ook een klassieker als het gaat om beleid dat maar moeizaam omgebogen kan worden. De overheid, maar ook grote, logge organisaties worden er al te vaak mee vergeleken.

Sleets
En de VVD? Op de juiste koers met deze metafoor?  Op zich komt de boodschap wel over, al hebben ze de pech dat juist in verkiezingstijd allerlei VVD-bewindslieden negatief in het nieuws zijn. Daarbij is ‘koersvast’ erg sleets. Maar hiermee wijken zij niet af van de andere partijen, die allemaal voor een ‘evergreen’ lijken te hebben gekozen: ‘Afrekenen’, ‘Samen één,’  ‘Nu vooruit’, ‘Stuur Rutte naar huis’. Het blinkt niet uit in originaliteit. Maar daar is het ook helemaal niet om te doen. Een metafoor hoeft helemaal niet origineel te zijn om zijn werk te doen. Sommige metaforen vatten nu een keer goed samen wat je anders in tien zinnen moet uitleggen. Alleen is het jammer dat je je er niet echt mee onderscheidt. / © CS 2015