Doelgerichte metaforen

Veel metaforen gebruiken we gewoon omdat we gewend zijn door middel van deze metafoor aan iets te denken. Zo praten we vaak over gevoelens in termen van temperatuur: warmte, koud etc. (warme gevoelens, een heethoofd, kille houding etc.). Daar denken we niet over na. Maar er zijn ook metaforen die echt met een bepaald doel worden gebruikt. Teruggrijpend naar Aristoteles zijn er drie retorische doelen te onderscheiden van een politieke metafoor:
metafoor 3 doelen
1) logos:  ondersteuning  van de rationele argumenten in een tekst. De metaforen verhelderen en verduidelijken dan de redenering van het betoog. Metaforen die dit doel ondersteunen noem ik ‘Rede-gerichte metaforen’ met als doel ➤uit te leggen

2) pathos: ondersteuning van de emotionele lading van een tekst. De metaforen roepen dan een emotie op bij de luisteraar. Metaforen met dit doel, noem ik ‘Emotie-gerichte metaforen’ met als doel ➤ gevoel opwekken

3) ethos: ondersteuning van de geloofwaardigheid van de spreker. Hier heb je twee verschillende soorten van, namelijk metaforen die gericht zijn op het vergroten van de betrouwbaarheid van de spreker zelf, en metaforen die gericht zijn op het ondergraven van de betrouwbaarheid van de politieke tegenstander. Metaforen met dit doel, noem ik ‘Strategie-gerichte metaforen’ met als doel ➤ een politieke strategie te uit te voeren.

Interessant is te kijken welke doelen politici nu precies nastreven met hun metafoor gebruik. Is het inderdaad, zoals vaak wordt aangenomen, ter verhoging van de emotionele lading van het debat? Of is het om de zaken helderder uit te leggen? Of om de tegenpartij in een kwaad daglicht te stellen? Dit zegt iets over de stijl van de politicus.

Overigens is het niet zo dat elke doelgerichte metafoor ook echt bewust wordt ingezet. Vaak gebeurt dat in de vaart van debat meer op gevoel. Maar bewust of onbewust, dat doet er eigenlijk niet toe; de metafoor dient een doel als het een doelgericht effect bereikt.

/© CS 2015