Politieke strategie uitvoeren

fortuyn hitler
De uitspraak van Pim Fortuyn, later overgenomen door Geert Wilders, dat hij werd ‘gedemoniseerd’ is een mooi voorbeeld van een strategische metafoor. Met deze metafoor wordt een (vermeende) retorische strategie van een tegenstander blootgelegd – in een poging deze te ontkrachten. Ook de vergelijkingen van Fortuyn en Wilders met Hitler dienen  – naast een emotioneel doel – een strategische retorisch doel. De tegenstander wordt beschuldigd van bedekte fascistische politieke doelen, en hiermee retorisch als het grote kwaad neergezet.

Strategie of karakter?
Strategie is iets breder dan het karakter (ethos) waar Aristoteles het in de Retorica over heeft. Waar ‘ethos’ alleen is gericht op de positieve bevestiging van het karakter van de spreker (te laten zien dat hij authentiek is en echt meent wat hij zegt, en dus ook het verhullen van diens retorische strategie), gaat het bij ‘strategie’ om alles wat de politieke strategie van de spreker kan dienen; dus ook het afbreken van het karakter van de tegenstander, of een ander politiek doel zoals provocatie, polarisatie of het willen opvallen in de media.

Verborgen
Anders dan in de poëzie, waar stijlfiguren goed zichtbaar mogen zijn, vereist de retorica dat stijlfiguren zoveel mogelijk verborgen blijven, anders verliest deze strategie zijn kracht. De boodschap moet zo authentiek mogelijk overkomen, alleen dan zijn de rationele en emotionele boodschap geloofwaardig. Daarom is het vaak heel effectief om de strategie van je tegenstanders te onthullen.


Met matesap stekker

Metafoor-gebruik mag om deze reden ook nooit worden overdreven. Aristoteles zegt hiervan dat het ‘passend’ moet zijn – wel de aandacht trekken, maar niet té. Een metafoor die teveel de aandacht naar zich toetrekt en te geconstrueerd overkomt (denk aan de stekkerdoos van Jolande Sap) is te goed herkenbaar als retorische
truc, en ontkracht daarmee zichzelf. Men moet altijd kunnen denken dat een metafoor het resultaat is van een spontane emotie of een plotseling visionair inzicht.

Terug naar ➤ Doelgerichte metaforen

/ © CS 2015