Conceptuele metafoortheorie

Aan het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw werd er een nieuwe invalshoek ontdekt om naar metaforen te kijken. De cognitie-wetenschap had in korte tijd metaphor braingrote ontwikkelingen doorgemaakt en dat richtte de aandacht van wetenschappers op het denkproces dat nodig is om een metafoor te produceren. Tot nog toe werd een metafoor vooral als een onderdeel van  de taal gezien. Nu werd een metafoor gedefinieerd als een onderdeel van het denken. Voor deze zogeheten cognitieve metafoortheorie legden  George Lakoff en Mark Johnson in 1980 de basis met hun werk ‘Metaphors we live by.’

Metaphors we live by

Begrip door metaforen
In de kern komt het erop neer dat we  een abstract onderwerp begrijpen in de termen van iets dat we al goed kennen. Neem  bijvoorbeeld de zin ‘De Duitsers zijn onze buren’; dan kijk je naar een land alsof het een huis is dat naast jouw eigen huis staat en de Duitsers zijn de mensen die in dat buurhuis wonen. Ook voeren we vaak landen op alsof het levende personen zijn, zoals bijvoorbeeld ‘Griekenland leeft boven zijn stand.’ Dat is gemakkelijk, want hoe moet je anders over landen denken? We zijn er zo aan gewend om een land impliciet te zien als een persoon of als een huis, dat het niet eens opvalt. Toch heeft het onbedoelde gevolgen; zo kun je bij een land als persoon denken dat het land ‘ziek’ is. Dit zal om andere maatregelen vragen dan een land dat als een huis ‘op instorten staat’. Een zieke kun je niet laten doodgaan, de enige oplossing is genezing, terwijl je bij een gebouw kunt besluiten het af te breken en een nieuw gebouw neer te zetten. Cruciale verschillen .

Een spoor
Een metafoor is dus in de cognitieve metafoorwetenschap vooral het spoor dat wijst naar een onderliggend denkpatroon. De metafoor als retorisch taalfiguur is voor deze invalshoek niet zo relevant, want het retorisch gebruik van een metafoor heeft geen invloed op het onderliggende denkpatroon (zie ➤ Kritische Metafoor Analyse). Aan het begin van de 21 eeuw dringt deze cognitieve benadering van metaforen ook door tot de politiek, met als gevolg dat de politieke taal ook verandert  (zie ➤ Framing).

/© CS 2015